«Της Θράκης τα
χωριά πολλά,
σαν την Βιζώ, κανένα,
με γειτονιά στα χαμηλά,
που Πλάτσα τήνε λένα.»
Η ΕΠΑΙΤΗΣ ΤΗΣ ΒΙΖΥΗΣ,
Γ. Βιζυηνός

ΙΣΤΟΡΙΑ
Η ιστορία της περιοχής που καλύπτει σήμερα ο Δήμος Αιγείρου είναι ταυτόσημη με τη γενικότερη ιστορική διαδρομή της Θράκης.
Α) Ιστορικά γεωγραφικά όρια
Τα γεωγραφικά όρια της Θράκης δεν είναι σταθερά και ποικίλουν ανάλογα με την ιστορική περίοδο. Στον Όμηρο η Θράκη εκτείνεται από τον Πηνειό ποταμό και το βόρειο Αιγαίο («θρηίκιον πόντον») έως το Δούναβη. Από την εποχή του Φιλίππου Β' παγιώνεται ως δυτικό σύνορο της Θράκης ο ποταμός Νέστος. Στα ρωμαϊκά χρόνια Θράκη λεγόταν η χώρα μεταξύ Αίμου και Αιγαίου Πελάγους. Στα βυζαντινά χρόνια η περιοχή του σημερινού Δήμου Αιγείρου καθώς και ολόκληρη η δυτική Θράκη υπάγεται στο Θέμα (= Επαρχία) του Στρυμόνα και αργότερα στο Θέμα της Ροδόπης. Το Θέμα της Θράκης περιλάμβανε μόνο την ανατολική Θράκη και είχε πρωτεύουσα την Κωνσταντινούπολη. Η σημερινή ελληνική Θράκη έχει ως όρια ανατολικά τον Έβρο ποταμό, δυτικά το Νέστο ποταμό, βόρεια την οροσειρά της Ροδόπης και νότια το Θρακικό (βόρειο Αιγαίο) πέλαγος.
Β) Μυθολογία
Η Θράκη ήταν η γη των μύθων και των θρύλων. Ακόμη και για τους αρχαίους Έλληνες ήταν μια μυστηριακή χώρα που βρίθει από παγανιστικά και αρχέγονα ήθη και έθιμα. Έτσι εξηγείται και η πλούσια λαογραφική της παράδοση. Σύμφωνα με το μύθο ο Ωκεανός απέκτησε από τη νύμφη Παρθενόπη δύο κόρες, την Ευρώπη και τη Θράκη. Είναι άγνωστο αν η λέξη Θράκη είναι θρακική, φρυγική ή πελασγική. Κύριες θεότητες των άγριων, φιλοπόλεμων και συνάμα φιλόμουσων Θρακών είναι α) ο Διόνυσος (ένδειξη ότι η αμπελοκαλλιέργεια και η οινοποιία εισήχθησαν στην νότια Ελλάδα από τη Θράκη), ο οποίος αρχικά αναφέρεται με το όνομα Σαβάζιος, β) η Βενδίς που αργότερα ταυτίστηκε με την Άρτεμη και γ) ο Θράκας Ήρωας που απεικονίζεται πάντοτε έφιππος, ιατρός ανθρώπων και ζώων (τα ανάγλυφα που βρέθηκαν στην ορεινή Ροδόπη είναι πανομοιότυπα με τις βυζαντινές αγιογραφίες του Αγίου Γεωργίου). Η αγάπη των Θρακών για τη μουσική αποδεικνύεται από το γεγονός ότι σχεδόν όλοι οι μυθικοί ήρωες της Θράκης ήταν σπουδαίοι μουσικοί (Ορφεύς, Εύμολπος, Θάμυρις και Μουσαίος). Η παραλιακή ζώνη του Δήμου Αιγείρου είναι συνδεδεμένη με τον Δίκαιο, γιο του Ποσειδώνα. Από αυτόν ονομάστηκε η Δίκαια, αποικία των Σαμίων ή των Θασίων, πολύ κοντά στο σημερινό τουριστικό θέρετρο Φανάρι. Επίσης στην ίδια περιοχή σύμφωνα με το μύθο βασίλεψε ο άγριος βασιλιάς των Θρακών Διομήδης, τα ανθρωπόφαγα άλογα του οποίου σκότωσε ο Ηρακλής.
Γ) Ιστορία
Τα αρχαιολογικά ευρήματα αποδεικνύουν ότι η Θράκη κατοικείται περίπου από την 3η χιλιετία πΧ. Ένας από τους σημαντικότερους προϊστορικούς χώρους κατοίκησης στον ελλαδικό χώρο είναι η τούμπα της Παραδημής (μεταξύ Δήμου Αιγείρου και Κομοτηνής), η οποία κατοικήθηκε από τα νεολιθικά χρόνια έως την εποχή του Χαλκού (3000 πΧ - 1100 πΧ). Οι Θράκες, λαός ινδοευρωπαϊκός, εγκαταστάθηκαν στην περιοχή περίπου το 13° αι. πΧ. Ήταν λαός με ήθη και έθιμα άγρια και πρωτόγονα. Ζούσαν χωρισμένοι σε φυλές (Ηδωνοί, Οδρύσες, Δόλογγες, Κίκονες, Βήσσες κα) και το πολίτευμα τους ήταν η κληρονομική μοναρχία. Από το 7° αι πΧ στα παράλια της Θράκης άρχισαν οι Έλληνες να ιδρύουν αποικίες. Στο Δήμο Αιγείρου, κοντά στον οικισμό του Φαναριού οι Σάμιοι ίδρυσαν την πόλη Δίκαια. Αργότερα η περιοχή υποτάχθηκε στους Πέρσες (ό^ αι), εντάχθηκε στην Αθηναϊκή Συμμαχία (5^ αι), αποτέλεσε τμήμα του κράτους των Οδρυσών Θρακών με ηγέτη τον βασιλιά Σιτάλκη (440 πΧ), υποτάχθηκε στους Μακεδόνες (338 πΧ), τους Ρωμαίους (129 πΧ), τους Βυζαντινούς (324 μΧ) και τους Οθωμανούς (1363). Μετά τον πρώτο Βαλκανικό Πόλεμο, η Δυτική Θράκη με τη Συνθήκη του Λονδίνου (1913) παραχωρήθηκε στη Βουλγαρία. Το 1919 με τη Συνθήκη του Νεϊγύ αποδόθηκε στην Ελλάδα. Ο Ελληνικός Στρατός κατέλαβε την περιοχή και ενσωμάτωσε το Ν. Ροδόπης στο Ελληνικό Κράτος στις 14 Μαΐου 1920.

(Φώτο: Νόμισμα αρχαίας Δίκαιας Φαναρίου)